Νόμιζα ότι Πεθαίνω!
Ο Αόρατος Εφιάλτης της Κρίσης Πανικού

Δρ. Νίκος Ηλία
B.A (USA, Hons), M.A (USA, Hons), Ph.D (UK)
Ειδικός Ψυχολόγος

Η στιγμή που όλα μοιάζουν να καταρρέουν

Η κρίση πανικού δεν είναι αδυναμία. Δεν είναι θέατρο.

Δεν είναι υπερβολή. Δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα.

Είναι μια βαθιά ψυχοσωματική εμπειρία τρόμου που εισβάλλει ξαφνικά και κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται πως χάνει τον έλεγχο του σώματος και του μυαλού.

Η καρδιά χτυπά δυνατά. Η αναπνοή γίνεται κοφτή. Το σώμα παγώνει ή τρέμει.

Το μυαλό γεμίζει καταστροφικές σκέψεις:

«Θα πεθάνω.»
«Παθαίνω έμφραγμα.»
«Θα τρελαθώ.»
«Δεν μπορώ να το σταματήσω.»

Και όμως, όσο αληθινός κι αν μοιάζει ο φόβος εκείνη τη στιγμή, η κρίση πανικού δεν είναι θάνατος. Είναι το σώμα που ενεργοποιεί συναγερμό χωρίς κάποιο πραγματικό κίνδυνο.

Τι πραγματικά όμως συμβαίνει στον οργανισμό μας;

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι φτιαγμένος για να προστατεύει.

Όταν αντιλαμβάνεται απειλή, ενεργοποιεί τον μηχανισμό «πάλης ή φυγής».

Σε μια κρίση πανικού, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τον μηχανισμό επιβίωσης, σαν να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.

Το σώμα πλημμυρίζει αδρεναλίνη. Η καρδιά επιταχύνει και χτυπά πιο γρήγορα για να «σωθείς». Η αναπνοή γίνεται γρήγορη και ρηχή. Οι μύες σφίγγουν. Το νευρικό σύστημα μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού.

Το πρόβλημα είναι πως ο κίνδυνος δεν είναι εξωτερικός. Είναι εσωτερικός.

Ο μηχανισμός επιβίωσης αρχίζει να ενεργοποιείται χωρίς να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Ο οργανισμός πιστεύει πως κινδυνεύεις, ακόμη κι αν κάθεσαι ήρεμα στον καναπέ σου.

Ο άνθρωπος αρχίζει να φοβάται το ίδιο του το σώμα.

Κάθε ταχυκαρδία γίνεται απειλή.

Κάθε ζάλη μοιάζει επικίνδυνη.

Κάθε αλλαγή στην αναπνοή φαντάζει καταστροφή.

Αυτό είναι που τρομάζει περισσότερο τους ανθρώπους: η αίσθηση ότι το ίδιο τους το σώμα τούς προδίδει. Ό,τι δεν μπορούν να το ελέγξουν.

Οι αόρατες πληγές πίσω από τον πανικό

Πολλές φορές, η κρίση πανικού δεν ξεκινά ξαφνικά.

Είναι το αποτέλεσμα συσσωρευμένης πίεσης, καταπιεσμένων συναισθημάτων και εσωτερικής εξάντλησης.

Άνθρωποι που για χρόνια «κρατούσαν μέσα τους» φόβο, άγχος, θυμό ή θλίψη, συχνά φτάνουν σε ένα ψυχικό σημείο υπερφόρτωσης.

Το σώμα τότε αρχίζει να μιλά εκεί που το στόμα σώπαινε.

Η κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί μετά από:

• έντονο στρες,
• συναισθηματικές απώλειες,
• τραυματικές εμπειρίες,
• χρόνια πίεση,
• συναισθηματική καταπίεση,
• ή ακόμα και περιόδους όπου το άτομο προσπαθεί να φαίνεται «δυνατό» ενώ μέσα του καταρρέει.

Πίσω από πολλές κρίσεις πανικού κρύβεται ένας άνθρωπος που έχει κουραστεί να αντέχει τα πάντα μόνος.

Ο φαύλος κύκλος του φόβου

Η πρώτη κρίση πανικού συνήθως αφήνει πίσω της έναν βαθύ τρόμο.

Και μετά ξεκινά ο φόβος του ίδιου του φόβου.

Το άτομο αρχίζει να σκέφτεται διαρκώς:
«Κι αν μου ξανασυμβεί;»

Αρχίζει να αποφεύγει μέρη, καταστάσεις, κόσμο, μετακινήσεις.

Παρατηρεί συνεχώς το σώμα του.

Κάθε ταχυκαρδία, κάθε ζάλη, κάθε αλλαγή στην αναπνοή γίνεται απειλή.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

φόβος → σωματικά συμπτώματα → πανικός → περισσότερος φόβος.

Και όσο περισσότερο φοβάται κανείς την κρίση, τόσο περισσότερο ενισχύεται η πιθανότητα να εμφανιστεί.

Αυτό που χρειάζεται ένας άνθρωπος με κρίσεις πανικού

Ένας άνθρωπος σε κρίση πανικού δεν βοηθιέται όταν ακούει:

«Ηρέμησε.»
«Είναι στο μυαλό σου.»
«Μην το σκέφτεσαι.»

«Θα περάσει.»

Γιατί εκείνη τη στιγμή ο φόβος του είναι πολύ αληθινός.

Αυτό που χρειάζεται πραγματικά είναι ασφάλεια. Παρουσία. Κατανόηση.

Να έχει δίπλα του, έναν άνθρωπο που δεν θα τον κρίνει επειδή φοβάται.

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι «τρέλα».

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι απλά «μια ιδέα».

Ο άνθρωπος που βιώνει κρίσεις πανικού δεν είναι αδύναμος.

Είναι ένας άνθρωπος που το νευρικό του σύστημα έχει εξαντληθεί από την υπερένταση και τον χρόνιο φόβο.

Ένας άνθρωπος που έχει μάθει να ζει σε εσωτερική ένταση.

Ένας άνθρωπος που πολλές φορές φοβάται ακόμη και να χαλαρώσει αφού βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή.

Μπορεί κάποιος να ξεπεράσει τις κρίσεις πανικού;

Ναι. Και αυτό είναι σημαντικό να ακούγεται ξεκάθαρα.

Οι κρίσεις πανικού αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά μέσα από ουσιαστική ψυχοθεραπεία και σταδιακή αποφόρτιση του νευρικού συστήματος.

Όταν ο άνθρωπος κατανοήσει τι του συμβαίνει πραγματικά, ο φόβος αρχίζει να χάνει τη δύναμή του. Η αναπνοή σταθεροποιείται. Το σώμα παύει να μοιάζει εχθρός. Οι σκέψεις αποκτούν ξανά έλεγχο.

Σιγά σιγά σταματά να φοβάται το σώμα του.
Σταματά να ζει σε διαρκή επιφυλακή.
Σταματά να νιώθει μόνος απέναντι στον φόβο του.

Και πάνω απ’ όλα όμως, ο άνθρωπος αρχίζει να συνειδητοποιεί κάτι μέσα του που είναι βαθιά θεραπευτικό:

Δεν είναι «χαλασμένος».
Δεν είναι «τρελός».
Δεν είναι μόνος.

Και ίσως τότε καταλάβει κάτι βαθιά σημαντικό:

Η κρίση πανικού δεν ήρθε για να τον καταστρέψει.

Ήρθε για να του δείξει ότι δεν μπορεί άλλο να ζει παραμελώντας τον εαυτό του.

Γιατί πίσω από κάθε πανικό, βρίσκεται συνήθως ένας άνθρωπος που έμαθε να αντέχει τα πάντα… εκτός από τον ίδιο του τον πόνο.

Η κρίση πανικού είναι ένα δυνατό μήνυμα της ψυχής ότι κάτι μέσα του ζητά φροντίδα, χώρο και αλήθεια.

Και πολλές φορές, μέσα από αυτή τη σκοτεινή εμπειρία, ξεκινά η πιο ουσιαστική επαφή με τον εαυτό του.

Και ίσως τότε καταλάβει αυτό που αλλάζει τα πάντα

Η κρίση πανικού δεν είναι ο εχθρός.

Είναι η στιγμή που η ψυχή δεν αντέχει άλλο να σιωπά.

Είναι το σώμα που καταρρέει επειδή κουβάλησε υπερβολικό φόβο, υπερβολική πίεση, υπερβολική μοναξιά για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα.

Και όσο τρομακτική κι αν είναι εκείνη η στιγμή, δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος είναι αδύναμος. Σημαίνει ότι για χρόνια προσπαθούσε να είναι δυνατός περισσότερο απ’ όσο άντεχε.

Η θεραπεία δεν ξεκινά όταν «σταματήσουν τα συμπτώματα».

Ξεκινά όταν ο άνθρωπος σταματήσει να πολεμά τον εαυτό του.

Όταν επιτρέψει στον εαυτό του,

Να νιώσει.
Να μιλήσει.
Να κουραστεί.
Να ζητήσει βοήθεια χωρίς ντροπή.

Κάποτε ο πανικός ίσως τον έκανε να πιστεύει ότι πεθαίνει.

Αργότερα όμως, μέσα από την ψυχοθεραπεία, θα καταλάβει ότι εκείνη ήταν η στιγμή που ένα κομμάτι του ζητούσε επιτέλους να ζήσει πραγματικά.